Melinau gwlân Cymru / Woollen Mills of Wales

01st March 2017


[Please scroll down for English synopsis]

Mae hi'n Ddydd Gŵyl Dewi, gyda'r haul yn disgleirio, yr awyr yn las, ac mae'r gyfrol Melinau Gwlân Cymru, wedi glanio acw. Mae'n argoeli i fod yn ddiwrnod da.

Rwyf wedi bod yn edrych ymlaen at allu ysgrifennu pwt am y prosiect y bues i'n cyfrannu ato ddiwedd y llynedd, sef tynnu'r lluniau ar gyfer y gyfrol. Awdur Melinau Gwlân Cymru / Woollen Mills of Wales yw Branwen Davies, sydd, fel mae'n digwydd, hefyd newydd gyhoeddi nofel i blant, Seren y Dyffryn - menyw brysur iawn!

Ond llafur cariad pur wahanol i ysgrifennu nofel i blant oedd ei gwaith ar y 'Melinau'. Mae'r gyfrol hon wedi'i llunio i dalu teyrnged i ddiwydiant a fu mor bwysig i Gymru dros ganrifoedd, ac a chwaraeodd ran hollbwysig yn ei hardal enedigol, ac i'w theulu.

Mae Branwen yn ymweld â dwsin o felinau gwlân sy'n dal wrthi, neu'n ailafael mewn cynhyrchu deunydd o wlân, i'w droi'n bob math o nwyddau hardd a hirhoedlog. Dyma sydd ar ôl o'r diwydiant oedd unwaith yn hollbresennol yng Nghymru. Y rhain yw'n busnesau gwydn, sydd wedi dal eu gafael, gan lwyddo i ddatblygu eu crefft drwy amseroedd blin iawn i'r diwydiant.

Mae'r gyfrol hon yn ddarlun amserol o gyflwr y diwydiant heddiw, ac yn agoriad llygad diddorol o ran y gelfyddyd, y grefft, y dyfeisgarwch, a'r ymlyniad at werthoedd craidd, sy'n gyrru'r busnesau unigryw hyn.

Fy rhan i yn y prosiect oedd ceisio dal, mewn cyfres o luniau, naws y melinau, a rhywbeth o gymeriad eu perchnogion a'u crefftwyr.

Mae fy nyled yn fawr nid yn unig i Wasg Gomer am roi'r cyfle i mi, ond hefyd i'r perchnogion ac i weithwyr yr holl felinau am eu parodrwydd i adael hen ddyn dieithr i mewn i'w libart, ac am eu hynawsedd wrth i mi anelu fy lens i bob twll a chornel.

Mewn cyfnod cymharol fyr fe ddeuthum i adnabod rhywbeth o gymeriad y gwehyddion ac er eu bod yn unigolion â phob un efo'i weledigaeth unigryw ei hun, roedd sawl rhinwedd yn gyffredin i bawb - cryfder cymeriad ac ymrwymiad dwfn i grefft a thraddodiad.

Mae'r rhod yn troi, ac erbyn hyn y mae galw cynyddol am gynnyrch unigryw melinau bach y wlad. Wedi gweld y gwaith anhygoel o galed, heb sôn am y cariad at y gwaith sy'n mynd i mewn i'r cynnyrch, fe fydda i'n sicr yn prynu o'r melinau hyn. Yn wir, fe brynais sgarffiau a charthenni fel anrhegion Nadolig, gan wybod fy mod yn gwneud cyfraniad bach i gadw hen draddodiad Cymreig yn fyw. Fe fydd y pethau hyn yn parhau yn hirach na fi, siŵr o fod, cystal yw eu hansawdd. Mae mwy i 'brynu'n lleol' na phicio i siop cigydd y pentref, neu brynu iogwrt a chaws o fferm i lawr y lôn. Mae hefyd gynnyrch gwlân y defaid mân (a rhai creaduriaid mwy egsotig!) i'w ganfod reit o dan ein trwynau.

Mae'r gyfrol ar gael o'ch siop lyfrau leol, neu i'w harchebu dros y we gan Wasg Gomer a'r Cyngor Llyfrau, pris £14.99


Man cychwyn da i'r daith i ddod i ddysgu mwy am y diwydiant - yr Amgueddfa Wlân Genedlaethol, Dre-fach Felindre. Mynnwch gopi o'r gyfrol i ddilyn y llwybr cyfan.

A good place to begin a journey of discovery into the past and present of the woollen industry in Wales. The National Woollen Museum at Dre-fach Felindre. Grab a copy of the book to see where the journey leads




Today, St David's Day, marks the launch of Woollen Mills of Wales by Branwen Davies. The book describes the state of play in the industry as it is today, with details of a dozen mills which are working daily, or which provide an insight into the past, or which are in the process of re-launching themselves into an envigorated market.

My part in the project was to try to capture in pictures the essence of the mills, their character and the energy which goes into the craft. I'm very grateful, not only to Gwasg Gomer for the opportunity, but to all the owners and staff at the mills, all of whom kindly allowed me free rein to poke my lenses into all corners.

The amount of work, skill and craft that goes into making their products was a real eye-opener, and I'm now hooked on wool, or more precisely, Welsh wool - that connecting fibre which runs through so much of our history, but which is still relevant to our present, and hopefully our future.

Huge congratulations to the author, Branwen Davies, for her foresight and for burning the midnight oil to make this book happen, and to the editorial staff at Gwasg Gomer for pulling all the threads together so professionally.

Copies are available from your local bookshop, or can be ordered from the publisher, Gwasg Gomer, or from Gwales.

Diolch am ddarllen. Thanks for reading.

Iestyn


Leave a comment

Your Name
Your Email
(Optional)
Your Comment
No info required here, please press the button below.